Bertrand Boysset
Le Conselh general
Arles
1355-1415

La siensa de destrar
DIALOGUE SUR L'ARPENTAGE ENTRE DIEU ET L'ARPENTEUR
Carpentras, fo 9v à 20
Images no 9 à 31









  10



fo 9

Ecu d'azur à six besants d'or (3,2,1) au chef de même. Chiffres arabes de 1 à 10 en bandeau, il marque le début du poème.

Cet écu, surmonté d'un chapeau de cardinal, se retrouve dans Gênes, fo 44V dessiné à plusieurs reprises à côté du paragraphe de décembre 1395 qui concerne Pierre Blavi ou Blau cardinal-diacre de Saint-Ange, malgré des recherches poussées il n'a pas été permis de l'identifier. Peut être sont-ce celles du prélat ?

 

  /9V/ DIEU

Fhil e nostra creatura
Lo destre nos vos baylarem
La terra e l'ayga endestrares
A quascun son dreg donares
La destra non ulh[as rem]embrar
Per la senestra [gua]sanhar
La siensa atrobares
Del destrar veraiamens [11]
/10/
E d'atermenar eysamen
En aquest libre son escrichas
E per quapitols son pausadas
On es tota la veritat
De destrar e d'atermenar
Uzas os si con trobares
Ny per nos es avordenat
Sy vos la tieu arma salvar.

 

 

 

 






fo 9V
Jésus et l'arpenteur.

Légende : Iehsus.

 

 



 

 

L'ARPENTEUR

Senher Dieus payre glorios
Lo destre yeu penray de vos
A quascun son dreg daray
Segon que aves avordenat
En la siensa del destrar
Enquaras mais d'atermenar
E los quapitols legiray
E so que dison yeu faray
E la destra guasanharay
E la senestra laysaray
Plus que destrador
M'aves fag
E plas a la Santa Trenitat
Que yeu sie destrador apelat
E per las gens aysins nonnat.

 



 

/10V/ DIEU

Fhil e creatura nostra
Lo destre nos t'avem baylat
Que destrador sies apelat
Per las gens que al mont seran
Fay so que en escrig t'avem laysat
E per quapitols ordenat
E guarda ti de trabuquar
Nos en en luoc per reguardar
E veser qui fa ben ni mal. [12]



/11/ L'ARPENTEUR

Senher plus que play a la Trenitat
Que destrador mi ajas fag
El destre m'aja bailat
Ni ordenat que deve far
Aysins con es quapitolat
Ni per vos es avordenat
Yeu senher faray si Dieu play
E guardaray mi de trabuquar
Ny far contra ta volontat. [13]

 

 

 

 

 






fo 10V-fo 11

Légende : Iehsus

 



  /11V/ DIEU

Fil nostre plus que tu as
Lo destre en la tieua man
Que per nos t'es agut baylat
Comensa tantost de destrar
E vengam con si o faras
E si auras ben entendut
Los quapitols aysins con son
De la siensa de destrar. [14]



/12/ L'ARPENTEUR

Senher Dieus paire glorios
Plus que lo destre ay de vos
E plas a la Santa Trenitat
Que yeu comense a destrar
E yeu o faray plus que a vos play
Aquesta terra destraray
E veires con si o faray
E si auray ben entendut
Los quapitols aysi con son
Mas tot permieramens diray
Que Dieus i aja bona part. [15]

 
 






fo 11V-fo 12

Légende : Iehsus

 

 

  /12V/ DIEU

Fhil, de destrar as acomensat
Per la forma que o deves far
E siec totjorn aquel quamin
E ben ti vera a la fin
E guarda ti de desviar
Ni de penre autre quamin [16]



/13/ L'ARPENTEUR

Senher, si faray si a Dieus play
Ni plas a la Santat Trenitat
Que mon sens mi velha salvar
Tojorn senher miels destraray
Et a quascun son dreg daray. [17]

 






fo 12V-fo 13

Légende : Ihesus

 

 

  /13V/ DIEU

Et oy fil tras que amat
De la terra ti volem far
Atermenador apelar.
Los termes tu plantaras
Els aguachons tu pausaras
Per la forma qu'es quapitolat
En aquest libre et escrig.
E per tal tu non falhiras
Mas que velhas totjorn far
Aysins con a avordenat
Nos e la Santa Trenitat. [18]



/14/ L'ARPENTEUR

Et oy Dieus paire glorios
Que tot lo mont es fag per vos
Mil gracias senher ti rent
Quar mi fas atermenador
E la siensa m'as donada
En escrig e quapitolada.
Plasa ti per lo tieu plaser
Que mi fasas ben veser
Et entendre ben la siensa
Aysins con l'as avordenada
Et en apres quapitolada. [19]

 
 






fo 13V-fo 14

Légende : Iehsus

 

 

  /14V/ DIEU

Oy fil nostre tras que amat,
Vejas lo terme en una man
E l'aguachons son en l'autra,
Fraires son e ben acordant
E d'una peira son partit ;
Pren los e vay los plantar
E vengam con si o faras
En ton ufise sies lial
Non velhas t'arma enfernar. [20]



/15/ L'ARPENTEUR

Et oy senher mieu creator,
Que de tot lo mont ies senhor,
Lo terme penray de ta man
E.ls aguachons que son en l'autra.
Et aquel anaray plantar
Per la forma que si deu far
Plus que ti plas de comandar
En aquest ufise seray lial
M'arma gardaray d'enfernar. [21]

 
 






fo 14V-fo 15

Légende : Iehsus

 

 

 

  /15V/ DIEU

Et oy fil atermenador
Plus que lo terme aves vos
Els aguachons aytre estan ben
En las mans vostre los tenes
Anas los tantost plantar
Plus que vos o ay comandat
E non o ulhas plus tardar
Mas de present o anas far. [22]



/16/ L'ARPENTEUR

Et oy Dieus senher volenties
Lo terme plantaray yeu
Et en apres aguachonar
Per la forma que si deu far
Plus que senher ti ven agrat
Et a mi o aves comandat
E per escriptura laisat
La siensa con si deu far
E la maniera aytrestal. [23]

 
 






fo 15V-fo 16

Légende : Iehsus

 

 

  /16V/ DIEU

Et oy fil atermenador
Plu que lo terme plantas vos
Gardas vos de l'aguachonar
E regardas ben l'escieutura
De la siensa d'atermenar
Per qual maniera o deves far
E fay aysins con trobaras
E de ren non falhiras
En terme que velhas plantar. [24]



/17/ L'ARPENTEUR

Senher si faray volonties.
So que comandas faray yeu,
L'escriptura yeu legiray
De la siensa d'atermenar
E d'aquela de destrar
Et aquelas yeu apenray
Ni mais ni mens e yeu faray
Per la forma qu'ieu trobaray
Ny los quapitol declararan. [25]

 

 
 






fo 16V-fo 17

Légende : Iehsus

 

 

  /17V/ DIEU

Oy lial atermenador
Mot ben as lo terme plantat
E d'aguachons aguachonats
Totjorn o fay per esta guisa
A quascun salva son dreg
Sie paure o noble o borges
Per l'un a l'autre non fasas tort
Trastot o mena per un for
E Dieus de ben t'eisausara
E las gens ti amaran. [26]



/18/ L'ARPENTEUR

Bel Dieus senher si faray,
A tots homs son dreg salvaray
E per nengun non laysaray
Que yeu non fasa mon degut
Si plas a Dieu omnipotent
Et a la Santa Trenitat
Segon que l'escrig mostrara
E la siensa d'atermenar
Et aquela de destrar. [27]

 
 






fo 17V-fo 18

Légende : Iehsus

 

 

  /18V/ DIEU

Et oy bel fil yeu ti laisaray
Prodomia e lialtat
Et aquela velhas gardar
Tot lo temps que tu vieuras
E ieu tostemps ti amaray
Plus d'aisi avant non ti diray
Mas sol pensa de ben a far. [28]



/19/ L'ARPENTEUR

Et oy senher con o faray
Si tu mi voles laysar
Pret ti senher per quaritat
De nos te velha recordar
Et en tots mos fags adreysar
Quar sensa tu non puesc ren far
E de la Santa Trenitat. [29]

 
 






fo 18V-fo 19

Légende : Iehsus

 

 

  /19V/ DIEU

Fil sol pensa de ben a far
Quar de tu mi recordara
E de tots los fags que auras a far
E de tots sels que ben faran
Lo senhal de la cros ti faray. [30]



/20/ L'ARPENTEUR

Senher Dieus laisa mi far
Obras que ti venguan a grat
E la mieua arma sie salvada
El regne tieu de paradis
On a gaug tostemps sensa fin.
Amen. [31]

 
 






fo 19V-fo 20

Légende : Iehsus