| |
/2/ [S]enher e senhos, sus
la mesura de la cana e del destres e dels pals d'aquelas, ves
volc declarar per tal que sy quas esdevenie que las mesuras, canna
e destres sy perdesan que pocses e saupeses lo lonc de las mesuras
e dels pals d'aquelas desus dichas que son de la sieutat d'Arle.
[S]enhos, la canna d'Arle a de lonc
8 pals, lo destre de las terras 16 pals, lo destre de las vinhas
13 pals. La longuesa del pals d'aquestas tres mesuras son totz
d'un lonc mas la longuesa t'ay a declarar del palm, la qual
ti declare tot claramens per la maniera que s'ensec et entent
la ben e la nota car bon entendre la fay car sotil siensa es e
bela per que la fay bons per tal que si quas era ni eidevenie
que las mesuras si perdesan aquelas desus nomadas que tu las puesquas
e las sapias tornar o far far en lur justa longuesa segon que
deu eser la longuesa del palm. Car ben que tu sapias las longuesas
de las 3 mesuras desus dichas e non sapias cant a de lonc lo palm
segon ponc e mesura, non sabes ren. Razon per que, entent la,
es aquesta : se tu fas ton palm anne segon que ti asemblara non
valra ren ni tas mesuras non seran justas car si lo palm es plus
lonc o plus cort que non deu eser segon /2V/ mesura del
palm d'Arle faras tas mesuras falsas e non drechurieras e daras
e faras mot gran damage a la sieutat et a las gens per que garda
t'en e faras que sage et a granda honor e regarda ben los poncs
e las mesuras que s'en siegon e son senhatz e pren los sensa mais
ni mens e faras ton palm drechurier laqual s'es husat tostems
en la sieutat d'Arle et en son terrador e fag ton palm drechurier
sensa plus ni mens aprop podes far ta quana e tos destres segon
lur longuesas laqual cascuna deu eser lial e drechurieras.
[L]os senhals, poncs e mesuras del
palm d'Arle es aquest e fan las 10 <mesuras > un palm de
canna lial e mais de destre que tot son a una mesura [1]
los palms.
Item, si lo vos, autra mesura que
s'ensec far o podes, mas stay avisat que las 5 mesuras fan un
palm lial d'Arle e garda ti de besconte e d'eror[2]
Item, si vos mais eser plus sotil
e penre tos poncs e tas mesuras a far un palm lial d'Arle, far
o podes, e si far o vos, pren aquest poncg et aquesta mesura que
s'ensec mas stay avisat cant lo penras car las 29 mesuras fan
1 palm de cana d'Arle lial, lo cal mesura s'ensec [3].
Per que estay e fay senadamens tos fagz et atemprada e non an
cocha quar la siensa de jaumatria non /3/ o requer ni o
vol, mas requer fayre ho en gran leser e non an cocha car per
un petit pongs podes tota ta quauza perdre ho avansar per que
stay en avisat e ben nembrat. [I]tem, cant volras penre ta mesura
an lo compas <per far un palm de canna lial d'Arle >, pauza
la poncha del compas sus la bara travesiera e l'autra poncha del
compas sus l'autra bara traversiera de calque mesura e pong que
mesurar velhas, aysins o entent claramens sie d'aquela que fan
10 un palm o de 5 un palm o de 29 un palm de canna o de destres
de sieutat d'Arle car si mesuravas del pe de la barra traversiera,
ta mesura serie falsa e deilial e ton palm de canna, per que avert
t'en et estay en avisat e non y muzes que tostems pauzes la poncha
del compas sus las baras traversieras com dig es desus et scrig.
[I]tem, tas mesuras e tos pons lialmens
preses e ton palm de canna fag e lialmens alialat non una ves
reconegut se lial es ni per aquel lo podes mantenir e declarar.
Mas 10, 20, 30 o plus si mestier a, lo reconois an tos pons e
tas mesuras que desus son declaratz e feguratz davant que ti pase
per la boqua ni en fasas mesura complida, sie canna o destres
ni digas lial son, car qui tarda consec e qui cocha penet, per
que fay an moderansa tot cant faras e non an cocha./3V/
[I]tem, ton palm de canna fag, complit
e ben e lialmens reconegut tantas ves cantas ves que segur podes
star, adons fay ta mesura de canna 8 palms la canna e lo destre
de 16 palms e l'autre de 13 con declarat es desus et adons digas
a los senhos de la sieutat d'Arle que lo palm aquel e totas las
mesuras davant dichas son lials e podon mesurar seguramens en
la sieutat d'Arle et en son terrador, en autre pais non asegures
car forsa los palms son majors o menos et aytal entendas, sien
cannas o destre, que en votre pais si usan.
[I]tem, si en los senhals et en las
mesuras que son dereire aquest fuel figuratz e senhatz non sabies
o non podies eidevenir ben que eidevenir podes si sotil et entendut
i es en penre poncs e mesuras car si non eras sotil et entendut
en poncs et en mesuras fatoetat serie tieua o de cal que fos que
si entremeses d'usar de poncs e de mesuras que non fos entendut
en la siensa de jaumatria e d'arismetica. Mas venent a mon perpaus,
si eidevenir non i podies per qualque torbasion que ti vengues
que atrobar non poguesas la veritat dels poncs e de las mesuras
dereire senhatz e feguratz prenes t'autre senhal que va per poncs
e per mesura sensa mais ni mens e non i falhiras si vos mas que
sties avisat que tos poncs prenas que l'un /4/ toque l'autre
sensa mejan nengun e que l'un non cargue l'autre dels poncs per
que stay en ben avisat car si fazies lo contrari mais non venries
a dever per que stay en ben avisat quant penras tos pons e ta
mesura a mesurar si vos e si o fas justamens non i falhiras et
adoncs auras ton pal de canna d'Arle lial sensa mais ni mens.
[I]tem, avisa ti del pong que s'ensec
senhat per eisemple e doutrina ti donar et a totz sels que d'aquesta
siensa usar volran vertat es que lo pong que penre deuras que
es ayso senhat lo t'ay mes d'enfra una roda redonda coma un O
per tal que miels lo conoscas car en pluros partz a motz ponchet
e forsa penries l'un per l'autre per que lo t'ay senhat et environat
de la roda per miels conoiser e velo ti [3bis]. De la roda
cant penras ton pong non cures, car non i es si non con dig t'ay
desus per mostrar ti miels lo pong.
Item, d'aytals poncg poncha e senha
138 l'un pong tocant l'autre tant solamens com declarat es desus
e si o fas justamens e deguda con per scrig atrobas non poiras
failhir per ren et auras un palm lial d'Arle, sie de canna o de
destres, car totz son uns sensa mais ni mens an 138 poncs /4V/
lo palm. E sapias de sertan que aquesta mesura et aquestos poncs
es plus sotil a saber et a far et a senhar que non son los senhals
davant scrigz e plus tost si pot om pequar e falhir, razon per
que per pluros rasons : la una per trop perfont ponher, l'autra
per trop pauc, l'autra si la poncha del compas es trop reire grosa,
l'autra per ponher larc l'un ponc de l'autre, l'autra per trop
cargar lo pong l'un sobre l'autre. E per so, cal que en tot hom
sie avisat mas ni per tant si duptas falhir en aquestos poncs
e mesuras retorna ti a las mesuras davant scrichas que non i a
tant de sotilesa ben que sotils son sensa fauta mas trop plus
a far aqui von a 138 poncs que non a aqui von a 10 o 5 o 29 per
que entent o ben e saviamens e sotil si honor e lauser e profieg
en vos aver.
[I]tem, per aleugar ti de penna e
los autres poncs e mesuras autres ti mostraray e veiras per senhal
senhat en aquest capitol que si lo vos ni sabes entendre prestamens
e sensa gran demora, poiras elegir la longuesa e la grandesa d'un
palm de canna lial d'Arle, los qual poncs e mesuras s'en segon
et avisa los ben car d'aquestos poncs e mesuras non n'i a que
dos [4] <mesuras e 3 poncs > - et entent o sanamens
- mesurant de mieg de la bar<r>a traversiera et entent o
ben si vos ton palm de canna far bon ni lial que sie a la mesura
lial et antiga de la sieutat d'Arle e nota o ben./5/
[I]tem, per autre maniera si vos
atrobar lo palm lial d'Arle per laqual tu lo puesquas breumens
sa longuesa atrobar sense defalhir an que sapias entendre pong
e mesura car si entendre non los sabies, en va trebalharies et
auries penna. Mas sy entendre los sabes, ieu lo senharay apres
aquest quapitol entre tres poncs e 3 mesuras en lo qual e per
lo qual un palm de canna lial d'Arle sensa mais ni mens atrobaras
<tot estendut las 3 mesuras del lonc an los 3 poncs > per
que nota lo ben et enten lo ben e sera ta granda honor e profieg
a la fin e garda ti que non manges lo pan del sage e nota ho ben
car plus <val> star en fol que far que fol e nota ho ben.
[5]/
/5V/ [I]tem, car say tot sertamens
que lo son pluros gens que cudan eser sotils e non o son tant
con cudan eser, e per so ieu laysaray per tantos poncs e mesuras
lo palm de canna d'Arle senhat que per forsa atrobaran la justa
longuesa del palm de canna e dels destres de la sieutat d'Arle
e senharay lo e[n] 5 manieras o 5 mesuras e 5 poncs que las 5
mesuras e los 5 poncs non seran si non tant solamens la longuesa
d'un palm lial d'Arle lo cal 5 mesuras e 5 poncs s'ensegon per
fegura desotz aquesto capitol senhatz per que entendes lo ben
e lo notas e gardas vos dels pons e de las mesuras con si las
penres e notas o ben si voles. [6] /
|
